Share this

Ons symposium: Reputations 2017

"Organisatie of bestuurder: beeldvorming is meedogenloos"

Reputations17
In Paviljoen De Witte, een sociëteit met koninklijke allure aan de kust van Scheveningen, vond het jaarlijks symposium van MSLGROUP plaats over persoonlijk reputatiemanagement. Het thema was “Organisatie of bestuurder: beeldvorming is meedogenloos.” Persoonlijke reputaties van bestuurders zijn nauw verweven met die van organisaties. Het gaat al lang niet meer om de feiten, maar om de perceptie die mensen hebben van de werkelijkheid. De invloed hierop van digitale en social media is enorm bij een reputatiecrisis. Miljoenen mensen zijn binnen een minuut live getuige via hun beeldscherm. Daar moet je je bewust van zijn én op voorbereiden. Het is onze missie als MSLGROUP de reputatie van onze opdrachtgevers zo optimaal mogelijk te houden én te beschermen. Tijdens Reputations lieten we drie prominente ervaringsdeskundigen aan het woord, die onze gasten een unieke kijk in hun keuken gaven.

Geert-Jan Alexander Knoops - Strafpleiter
Als strafpleiter van geruchtmakende strafzaken en raadsman van Geert Wilders, is hij de ultieme poortwachter van reputaties. In zijn werk maakt hij zich onder meer hard voor mensen die door een gerechtelijke dwaling onterecht vast zitten en wiens reputatie daardoor voorgoed is geruïneerd.

Knoops geeft meteen zijn visitekaartje af: “Vanmiddag is in de VS de 350e man geëxonereerd die jarenlang onschuldig heeft vastgezeten. Dit zijn principiële zaken waar mijn kantoor er veel van doet en het komt veel vaker voor dan men denkt. De mededeling ooit van oud-minister van Justitie, Piet Hein Donner, dat het in Nederland wel meevalt, kunnen we met deze cijfers wel ontkrachten.”

Knoops, zelf reserve luitenant-kolonel bij het Korps Mariniers, citeert nadrukkelijk uit het werk van de Amerikaanse oud-generaal Tony Zinni: ‘Leading the charge. Leadership Lessons from the Battlefield to the Boardroom’. “Ik haal hier twee lessen uit hoe je moet handelen in crisissituaties. Lessen waar ik tot op de dag vandaag veel aan heb.”

Eerste les: situational awareness
De eerste les is: situational awareness. Geen enkele situatie is hetzelfde. “Beeldvorming speelt een grote rol. De media zijn de belangrijkste speler daarin en gelijk ook de grootste vijand op het strategisch slagveld van reputatiemanagement. Als advocaat moet je daarin keuzes maken. Ga je in de aanval of wacht je af? Deze afweging maak ik in elke zaak bij elke cliënt, zeker als zijn of haar persoonlijke reputatie onder vuur ligt.”

Hij haalt het voorbeeld aan van ex-topvoetballer en coach Ronald Koeman, die jaren geleden door een roddelblad van overspel werd beschuldigd. “Hier kozen we bewust voor de aanval. De reden was dat wij op basis van eigen gedegen onderzoek en getuigen, duidelijk konden aantonen dat Koeman onschuldig was. De belangrijkste vraag die een cliënt zichzelf altijd moet stellen is: hoe zeker ben je van je zaak? Een strafproces is onomkeerbaar en grijpt diep in op het persoonlijk leven van een mens. Vergeet dat alsjeblieft nooit.”

Tweede les: ethical core
Zijn tweede les is: never compromise your ethical core. Volgens Knoops moet je als advocaat altijd de afweging maken tussen je eigen ethische kompas en het belang van cliënt. “Je eigen normen en waardenpatroon is heilig.” Tijdens zijn carrière komt hij regelmatig lastige dilemma’s tegen.

Zoals toen het verdedigingsteam van de Iraakse ex-dictator Saddam Hoessein hem vroeg een advies te schrijven voor hun strategie. Dat deed hij. Knoops staat pal voor zijn keuze. ‘’Iedereen is onschuldig tot het tegendeel is bewezen. Als ik uit angst voor beschadiging van mijn reputatie door kritiek vanuit de buitenwereld het advies niet had geschreven, dan had ik mijn eigen ethische kern verloochend en daar mag niemand aankomen!”

Of hij ooit één moment heeft getwijfeld om raadsman van PVV-leider Geert Wilders te worden? Knoops reageert stellig. “Geen moment! Als je handelt vanuit zelfrespect kun je elke zaak aan en je weet wat je taak is. Natuurlijk zijn er altijd mensen die denken dat ik zelfs mijn ziel verkoop om een bepaalde cliënt te verdedigen. Ingezonden brieven of online reacties bij kranten geven daar regelmatig blijk van.

Zoals een briefschrijver die vond dat ik met de verdediging van de heer Wilders meewerk aan het torpederen van een goede rechtsgang. Aanleiding was dat hij onvoldoende respect zou tonen voor de rechtbank. Overigens krijg ik ook positieve reacties, zoals dat ik met de verdediging van de heer Wilders de rechtstaat én samenleving een dienst heb bewezen. Dat ik het debat over de grenzen van de vrijheid van meningsuiting op een juiste academisch-juridische wijze voer.”

Spiegel
Knoop eindigt met een cliffhanger. Hij deelt een dilemma dat sollicitanten bij zijn kantoor moeten oplossen. ‘’Je hebt een cliënt die weer onder invloed heeft gereden. Hij moet voor de zoveelste keer voor de rechter komen en kan nu zijn rijbewijs verliezen. De dag voor de zitting komt hij naar je toe met een psychologisch rapport dat hem vrij kan pleiten. Je stuurt het rapport vervolgens naar de rechter, die het stuk in de zaak wil behandelen. Maar 10 minuten voor aanvang van de zitting vertelt je cliënt dat hij voor het rapport ‘goed betaald heeft’ en het dus vals is. Wat zou u doen? Ik ga u het antwoord niet geven. Dat is aan uw eigen ethical core”, eindigt hij grijnzend de gasten een spiegel voorhoudend.

Onno Hoes – Bestuurlijk adviseur
Onno Hoes trad medio 2015 af als burgemeester van Maastricht naar aanleiding van suggestieve privébeelden in PowNews. Het issue kreeg in de nationale media veel aandacht, waarna de gemeenteraad het vertrouwen in hem opzegde. Hoes woont nog altijd met veel plezier in Maastricht en heeft inmiddels weer een aantal bestuursfuncties.

Hij deelt graag zijn lessen met de aanwezige bestuurders en stelt zich kwetsbaar op. “Was ik wel de man om burgemeester van Maastricht te zijn? Was ik wel geschikt? Ben ik nu wel geschikt?”, vraagt hij zich hardop af. Volgens Onno was er bij sommigen in Maastricht een sluimerend moreel oordeel. “Ik was VVD’er, homoseksueel, Brabander én Joods. Zoiets plak je toch niet op Maastricht? Dat kwam later allemaal wel een beetje naar boven. Maar ik was natuurlijk zelf voor alle ophef verantwoordelijk.”

Onaantastbaarheid
De zoon van Brabant die naar Maastricht ging. Zo voelde Hoes zich toen hij als burgemeester in de “mooiste stad van Nederland” begon. Hij wilde zich bewijzen en de harten van de lokale bevolking stelen. Zo leerde hij voor zijn aantreden het complete lokale volkslied uit zijn hoofd tijdens een vakantie met zijn inmiddels ex-man Albert Verlinde. De mensen gingen van hem houden en hij van de mensen. “Maastricht en Onno werden één.” En juist dáár is het volgens hem misgegaan.

Er ontstond bij hem een gevoel van onaantastbaarheid. Een gevoel dat niemand hem wat kon doen. De rode loper lag constant voor hem uit. “Ik deed het toch allemaal goed? Waarom zouden mensen zich druk maken over mijn privé leven? Ik ging op een troon zitten en die werd alleen maar hoger. En dat is het risico waarmee je te maken krijgt. Privé en werk heb ik te veel laten versmelten en dat zelf laten gebeuren.”

Achteraf vraagt hij zich af, of die sterke verbondenheid tussen privé en werk wel verstandig was. “Daar had iemand me tegen moeten beschermen. Professionele intervisie was goed geweest. Het lag ook aan mezelf. Ik duldde niemand naast me. Die onderschatting is mijn levensles; ik had me kwetsbaar moeten opstellen. Die les deel ik graag met andere bestuurders. Iedereen heeft een spiegel nodig, zeker bestuurders aan de top.”

De harmonie
Ander belangrijk advies van Hoes is dat je als topbestuurder óók tijdens een persoonlijke crisis een professioneel team van vertrouwenspersonen om je heen moet verzamelen. “Een team waarin je elkaars zwakke plekken kent en elkaar er op aanspreekt als het er op aankomt. Ik had niet zo’n professioneel team, wel veel vrijwillige adviseurs en nog meer goed bedoelde adviezen.”

Hoes zag dat de mensen in het stadhuis die dicht tegen hem aanzaten, langzaam van hem weggleden. “Ook wel logisch, in alle crisisplannen sta ik bovenaan, nu was ik als hoogste baas zelf in een crisis beland. Hierdoor moest ik uiteindelijk het heft zelf in de hand nemen.” Toe hij merkte dat zijn persoonlijke reputatiecrisis ook de reputatie van Maastricht raakte, trok hij er zelf de stekker uit. “Ik ging nog wel ruim een half jaar door als waarnemend burgemeester. Dat idee kwam van mezelf en zo kon ik gelukkig laten zien dat ondanks wat er allemaal was gebeurd, ik een goede burgemeester was voor Maastricht. Ik vertrok uiteindelijk zoals ik kwam, achter de harmonie aan.”

Marguerite Soeteman-Reijnen - Chairman Aon
Marguerite Soeteman-Reijnen, oud-voorzitter van de Raad van Toezicht van Stichting ALS, viel met de deur in huis. “Denkt u eens na, welke crisis zou u nú persoonlijk het meest kunnen raken? En mijn volgende vraag is dan meteen: heeft u een strategie en mediaplan? En zo ja, wanneer heeft u dat plan voor het laatst ingezien?” De zaal blijft oorverdovend stil. “In een wereld van risico’s die met grote snelheid verandert, kan eigenlijk iedereen door een crisis geraakt kan worden, zeker met de impact van social media.”

Ervaringsdeskundige Soeteman legde daarmee de vinger op de zere plek: het kan ons allemaal overkomen. In 2014 werd zij als voorzitter van de Raad van Toezicht van de Stichting ALS geconfronteerd met een stelende directeur. Zij bracht het slechte nieuws zelf naar buiten, toch waren grote krantenkoppen het gevolg. De crisis liet haar de betrekkelijkheid van situaties zien. Het was voor haar een leerzame tijd, maar heeft dit haar ook persoonlijk enorm geraakt.

Bite the bullet
“Je krijgt terug in het leven wat je geeft. Het gaat maar om één ding en dat is vertrouwen. Als marketeer geef je de consument een goed gevoel bij een product dat ze moeten kunnen vertrouwen. Daarnaast is tegenwoordig authenticiteit belangrijker dan ooit. Speel nooit toneel. Je hebt als bestuurder maar één rol en daar voel ik me het best bij.”

Haar dringend advies bij een crisis is het hoofd koel houden. “En laat je goed adviseren door ervaren, externe adviseurs. Die zetten je aan het denken en schetsen de mogelijke scenario’s, ook de meest zwarte. Loop dáár vooral niet voor weg. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Dus jongens, als het u overkomt Bite the bullet. Bovendien moet je slechte mensen ter verantwoording roepen en er niet mee weg laten komen. Dat gebeurt nog veel te veel in ons land, ook bij de overheid.”

Je hebt als topbestuurder een voorbeeldrol, ook in kleine organisaties. “Bij een stichting met vrijwilligers en veel persoonlijke banden moet je net iets dieper graven dan in een groot bedrijf waar alles vanzelf gaat. Tot slot, vertel altijd de waarheid. Mensen prikken door je heen als je jezelf niet bent. Weet waar voor je staat en waarvoor je wilt staan en vertel het. Het vertrouwen dat je geeft werkt als een echo, als je het geeft dan krijg je ook terug.”