Reputatie in 2019. Over wachtgeld, wildplassen, zelfmedelijden en eerlijkheid

7 januari 2020 -

2019 was een razend interessant reputatiejaar. Waar Maarten van der Weijden een nationale held wordt door in drie dagen 200 km te zwemmen langs de Friese Elfsteden, verliest Marco Kroon die status in een paar minuten als wildplasser in een kikkerpak. Waar Eva Jinek en de familie Meiland omroepen RTL en SBS weer glans geven, kan de publieke omroep ogenschijnlijk geen goed doen bij politici en (social) media. Actiegroep Kick Out Zwarte Piet blijft heftige reacties oproepen, terwijl boze boeren vrolijk toeterend op hun tractor bijna heel Nederland achter zich scharen. De banken kunnen nog steeds geen goed doen, terwijl Shell complimenten krijgt over openheid rond haar belastingen.

De publieke opinie is grillig. Soms vergevingsgezind, soms spijkerhard. Maskers vallen, nieuwe sterren verschijnen. Zo zullen de rossige baard van Koning Willem-Alexander en een voor het eerst in het openbaar sprekende prinses Amalia niet snel worden vergeten.

Toch zijn er stervelingen die er om vragen. In negatieve zin. Zoals Aysel Erbudak, voormalig directeur van het Slotervaartziekenhuis en lange tijd troetelkind in werkgevers- en mediakringen. Voor en na haar veroordeling voor diefstal van 1,2 miljoen euro beweert zij keer op keer het slachtoffer te zijn van een heus complot. Nul zelfreflectie. Van haar goede reputatie is niets meer over.

 

 

Wachtgeld

Op het Binnenhof gaat een mastodont door de knieën, Frits Wester. De Haagse paardenfluisteraar verdwijnt op weg naar zijn vakantieadres van de buis. Een drankprobleem gaat niet samen met het kort en bondig op tv uitleggen waarom Geert Wilders voor de rechter staat. Werkgever RTL Nieuws reageert ‘verrast’ en dwingt hem tot een rustperiode. Natuurlijk loopt onder de Haags kaasstolp genoeg journalistiek talent rond voor politieke duiding, toch is het fijn dat hij zich begin dit jaar weer hersteld aan het front meldde.

In politiek Den Haag sneuvelen in 2019 meer reputaties, maar VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff springt er uit. Hij verdedigt op grond van wettelijke regels een riante wachtgeldregeling, naast zijn al prima inkomen als Kamerlid. Een wakkere journalist wijst hem op zijn ruime, onterechte maandelijkse km-vergoeding. Naar eigen zeggen kijkt hij nooit op zijn loonstrook. De afdronk voor de kiezer is dat als Dijkhoff al niet geïnteresseerd is in zijn eigen salaris, hij dat zeker niet is in dat van anderen.

De slimste mens, die lang scoorde met zijn authentieke manier van communiceren, vergeet dat echte leiders altijd het goede voorbeeld geven. Zijn voorspelbare knieval komt een paar dagen later, helaas met nul zelfreflectie. Het schaadt het aanzien en het vertrouwen in de politiek.

 Huzarenstuk

Daarentegen stijgt de reputatie van minister van Financiën en zondagskind Wopke Hoekstra tot ongekende hoogte. Zijn politiek huzarenstuk is het in stilte kopen van een fors extra staatsbelang in Air France-KLM. Dat Hoekstra op het Elysee zijn Franse ambtgenoot Bruno Le Maire en de lokale media in het Frans tekst en uitleg gaf, draagt bij aan een daadkrachtig beeld.

Het beschermen van ‘onze’ blauwe zwaan KLM staat symbool voor het beschermen van de Nederlandse identiteit, iets dat de kiezer aanspreekt. Voor een goede reputatie is vertrouwen de beste grondstof en dat levert Hoekstra slim. Daarmee zou het CDA wel eens het politieke midden terug kunnen veroveren. Veel kiezers snakken naar een betrouwbaar alternatief.

Enkele bekende Nederlanders creëren een reputatieprobleem in een paar zinnen. Voorman van actiegroep Farmers Defence Force, Mark van den Oever, zet zichzelf totaal buitenspel door de stikstofmaatregelen jegens de boeren te vergelijken met de Holocaust. Aandacht krijgt hij wel… Marco van Basten heeft overigens maar twee woorden nodig. Toevallig net vlak voor het verschijnen van zijn biografie, roept hij als commentator bij Fox Sports ‘Sieg Heil’ na een interview van Hans Kraay junior met de Duitse trainer van Heracles. De publieke opinie is mild voor de voormalig godenzoon, evenals zijn werkgever FOX. Een weekje mag hij niet op de tv.

Zelfmedelijden

Een ander voorbeeld dat aan de top het beoordelingsvermogen vertroebeld kan raken, is tv-ster Yvon Jaspers. Na de stijlvolle Mies Bouwman was zij met Boer Zoekt Vrouw de meest populaire presentatrice op de nationale tv. Kritiek op haar jarenlange snabbel voor de multinational ForFarmers brengt haar terug op aarde. Een emotioneel betoog vol zelfmedelijden bij Jeroen Pauw aan tafel met notabene tegenover zich de vader en oom van de vermoorde Anne Faber, schiet de kijker totaal in het verkeerde keelgat. Social media ontploft en ook tv-icoon Jeroen Pauw zelf is kritisch. Ik gebruik het leerzame interview graag bij mijn mediatrainingen met CEO’s en andere bestuurders.

Toch kan het altijd nog erger. Een natuurwet in ons vak: geef nooit een belangrijk interview in een emotionele bui en al helemaal niet als je boos bent. Robert Oey, de man van burgemeester Femke Halsema, is de glorieuze ‘winnaar’ van het meest desastreuze vraaggesprek in 2019. Hij vertelt over het wapen waarmee zijn zoon werd aangehouden. Als een dronken wildeman slaat hij met vreemde en ongemanierde uitspraken om zich heen en laat Nederland in totale verbazing achter. Uiteindelijk krijgt hij door de rechter 40 uur taakstraf opgelegd voor verboden wapenbezit. Het interview is even pijnlijk als schadelijk voor de reputatie van zijn echtgenote en het ambt burgemeester.

 Kwaadaardig

De Belastingdienst maakt het van alle organisaties in 2019 het meest bont. Het ministerie van Defensie staat normaal met stip op nr. 1 als ministerie met de slechtste reputatie als gevolg van jarenlange issues en de onhandige aanpak ervan. Defensie wordt echter links en rechts ingehaald door de Belastingdienst. De totaal ontspoorde en soms zelfs kwaadaardige jacht op fraudeurs met de kinderopvangtoeslag heeft vele levens verwoest en het vertrouwen in de overheid ernstig geschaad.

De reputatiemanager die erin slaagt het vertrouwen in de dienst te herstellen, verdient een standbeeld. Overigens bewijzen beide ministeries wat wij vaak in de praktijk zien, namelijk dat de meeste crises voortkomen uit een cultuurprobleem binnen de eigen organisatie.

Van alle gevallen maskers en nieuwe sterren, springt er eentje uit. De even sympathieke als naïeve BN’er Marco Kroon. Vanwege zijn geheel eigen visie op reputatiemanagement verdient hij in 2019 de hoofdprijs. “Hoezo, moet ik vanwege mijn onderscheiding het goede voorbeeld geven? Ik sta niet boven de wet, maar heb wel een rauw randje”, zo zegt hij vlak na zijn veroordeling als wildplasser en schennispleger. Het is onze oorlogsheld en drager van de Militaire Willemsorde ten voeten uit. De hoogste militaire onderscheiding bungelt als een molensteen om zijn nek sinds hij hem kreeg van toenmalig Koningin Beatrix.

Zelf blijkt hij niet in staat verstandig om te kunnen gaan met zijn nieuwe status. Hij verdiende er tot nu toe een leuke boterham mee in het lezingencircuit. Dat is hem van harte gegund. Maar het lijkt verstandig dat hij snel met een goed verhaal zelf de molensteen van zijn nek haalt, daarmee opnieuw respect verdient en de regie over zijn leven terugpakt. Waarschijnlijk echter strijdt hij tot het bittere eind tegen deze voor hem onbekende vijand. In Afghanistan wist hij daar wel raad mee, maar vechten in het felle licht van de publieke schijnwerpers is echt iets anders.